شماره تماس : 88845057 021
با مجوز وزارت علوم

طب سنتی و رشته های پزشگی در هند طب سنتی و رشته های پزشگی در هند

m4)
در ابتدا اطلاعات مختصری راجع به کشور هند:
هند هفتمین کشور بزرگ دنیا و دومین کشور از نظر جمعیت است.
این کشور در بسیار از شاخه‎های علوم مثل بیوتکنولوژی، فناوری اطلاعات، انرژی اتمی، پرتاب ماهواره، علوم پزشکی و کشاورزی در ردیف کشورهای قدرتمند جهان است.
هند علیرغم جمیعت زیاد و دارا بودن یک ششم مصرف‎کنندگان جهان، توانسته است علاوه بر خودکفائی در محصولات کشاورزی صادرات قابل توجهی خصوصاً در زمینه گندم، برنج، شکر و چای داشته باشد.
پایتخت هند شهر دهلی است که ۱۳ میلیون نفر جمعیت دارد. هندوستان دارای ۳۵ شهر بزرگ با جمعیت بالای یک میلیون نفر است که مهمترین آنها بمبئی با ۵/۱۶ میلیون نفر، کلکته ۵/۱۳ میلیون نفر، مدرس ۵/۶ میلیون نفر، بنگلور حدود ۶ میلیون نفر، حیدرآباد ۵/۵ میلیون نفر و احمدآباد ۵/۴ میلیون نفرمی باشند.
چهار رویداد اسلامی عید قربان، عاشورا، میلاد حضرت رسول (ص) و عید فطر از سوی دولت هند جزء تعطیلات این کشور هستند.
بر اساس آمارهای رسمی جمعیت هند بالغ بر یک میلیارد نفر است که ۱۷% جمعیت دنیا را تشکیل می‎دهد. حدود ۷۲% این افراد در مناطق روستایی زندگی می‎کنند.
آمار رسمی دولت هند ۱۱۴ زبان را در سراسر هند معرفی می‎کند که ۲۲ زبان دارای جمعیت بالای یک میلیون نفر است بیش از ۱۶۰۰ زبان و لهجه در هند وجوددارد. زبانهای رسمی دهلی به ترتیب انگلیسی، اردو و هندی است. رایج‎ترین زبان هندی است که در کنار انگلیسی که زبان تجارت و تحصیل عالیه است، تقریباً در سراسر هند آموزش داده می‎شود. ۳۲ زبان به طور رسمی در امور قضائی، سیاسی، آموزشی، چاپ، نشر و رسانه‎ها مورد استفاده قرار می‎گیرند.
زبان فارسی هشت قرن پیش وارد هند شد، ۷۰۰ سال بر تارک اندیشه، روابط، سیاست، اقتصاد و فرهنگ مردم هند حاکمیت داشت و می‎درخشید به طوری که کلیه آثار مهم فرهنگی، مذهبی، سیاسی، ادبی، مکاتبات، اسناد شخصی و دولتی و احکام قضائی هند به زبان فارسی نوشته می‎شد که پروفسور عثمان کاردار فرهنگی سابق هند در ایران گفت ۷۰۰ سال تاریخ هند به غیر از کتب فارسی در منبعی ذکر نشده است.
۵/۸۰% درصد جمعیت هند پیروان دین هندو، ۴/۱۳% مسلمان، ۳/۲% مسیحی، ۹/۱% سیک، ۸/۰% بودائی‎، ۴/۰% جینیست و ۶/۰% سایر ادیان را تشکیل می دهند.
شیعیان حدود ۳% کل جمعیت هند یعنی بیش از ۲۸ میلیون نفر می‎باشند و نقش مهمی در تمدن دوران اسلامی هند در شمال به مرکزیت لکنهو و در جنوب به مرکزیت حیدرآباد دکن و میسور داشته‎اند.
زرتشتیان از مهم‎ترین اقلیتهای دینی هند هستند که به ایرانی و پارسی معروفندکه ۵ قرن پیش از ایران به هند مهاجرت کرده‎اند و بیشتر در مناطق مختلف گجرات و مهاراشترا به مرکزیت بمبئی اقامت دارند. اگرچه جمعیت آنان کمتر از ۲۰۰ هزار نفر است اما نزدیک به ۱۷% اقتصاد هند را در دست دارند.
گروه دیگری از اقلیتهای مذهبی جمعیت اساعیلیها یا بهراها هستند که از ایران نشأت گرفته‎اند ودارای قدرت اقتصادی مهمی در هند هستند .صاحب یکی از کمپانیهای معروف از این فرقه جزء ۱۰ ثروتمند بزرگ جهان است.
بر اساس آخرین آمار منتشر شده ۵/۵۸% مردم بالای ۱۵ ساله هند باسواد هستند.
هند با توجه به جمعیت بسیار زیاد و شرایط آب و هوایی از وضعیت بهداشت مطلوبی برخوردار نیست.
پول رایج این کشور روپیه است که اجزاء آن پیسه یک صدم روپیه می‎باشد.
نزدیک به ۲۰% از سرزمین هند پوشیده از جنگل است. این کشور سالانه پذیرایی بیش از ۵/۲ میلیون نفر گردشگر خارجی است. میزان صادرات این کشور ۶۲ میلیارد دلار، ارزش ذخایر ارزی ۲۹ میلیارد دلار، نرخ رشد اقتصادی ۵/۸% و حجم مبادلات اقتصادی با ایران بیش از ۳ میلیارد دلار (در سال ۸۲)
اطلاعات فوق از کتابچه نگاهی به هند چاپ سفارت ایران در دهلی نو گزینش شده‎اند. اما دید کلی که پس از ۲ هفته اقامت در دهلی به دست آمد.
جمعیت بالای این کشور، به خصوص تراکم بیشتر در مناطق دهلی قدیم و برخی مناطق دهلی نو و بی‎توجهی به نظافت غالب این مناطق رها بودن گاوها و سگها در شهر و زندگی آنان در کنار مردم دید ناخوشایندی به شخص می‎دهد، اما سفر به مناطق بالای شهر و برخی نقاط حاشیه دهلی که دارای فضای سبز زیبا، خیابانهای کم ترافیک و خانه‎های بزرگ ویلائی و ساختمانهای بلند، به انسان نگرش دیگری می‎بخشد.
در این جا به معرفی چند مرکز طب سنتی در هند می پردازیم.

hamdardدانشگاه همدرد

این مجموعه عظیم که اینک ۱۰۰ سالگی تأسیس خود را جنش می‎گیرد، در ابتدا به همت حکیم عبدالمجید و به عنوان مرکز درمانی فعالیت خود را شروع کرد تا این‎که در ۱۷ سال پیش رسماً از سوی دولت هند مورد تأیید قرار گرفت و در کنار آموزش طب یونانی (طب سنتی ایران)، دیگر رشته‎ها را نیز در دستور کار آموزش خود قرار داد. ایرانی های بسیاری در این دانشگاه مشغول به تحصیل هستند که علت آن مسلمان بودن دست‎اندرکاران این مجموعه و همچنین مورد تأیید بودن این دانشگاه از سوی وزارت علوم ایران به عنوان یک دانشگاه درجه یک است.
این دانشگاه علاوه بر ارائه رشته های متفاوت در مقطع لیسانس و فوق لیسانس در بعضی رشته‎ها در مقطع Ph.d نیز دانشجو می‎پذیرد.
گروه تحقیقاتی مؤسسه طوبی از بخشهای مختلف کالج طب یونانی این دانشگاه بازدید داشت و با اساتید و دانشجویان این دانشکده گفتگو نموده. دانشجویان طب یونانی در دوره لیسانس B.u.m.s پنج سال و نیم تحصیل می‎کنند که ۵/۴ سال درس تئوری و یک سال کار عملی انجام خواهند داد. دانشجویان در صورت تمایل می‎توانند پس از ۳ سال مدرک دکترا در طب یونان اخذ نمایند. پیش نیاز ورود به این دوره داشتن دیپلم کامل متوسطه با شرط گذراندن دروس شیمی، فیزیک و زیست‎شناسی است. دوره دیگری که به تازگی قرار است در این کالج برگزار شود. دوره کوتاه مدت فراگیری طب یونانی است که به مدّت ۶ ماه و با شهریه ۱۰۰۰ دلار و هزینه خوابگاه ۳۵۰ دلار، با پیش نیاز حداقل لیسانس علوم کاربردی برای علاقمندان خارجی برگزار می‎شود.
دانشکده طب یونان شامل ۷ بخش می‎باشد:

۱ـ بخش کلیات (fundamentals of Unain medicine)
۲ـ تشریح و مفردات (Anatomy and Physiology)
۳ـ علم الادویه (Unani Pharmacy)
۴ـ حفظ الصحه (Preven and Social Medicine)
۵ـ معالجات (Medicine)
۶ـ امراض نسوان و قابله (Gynaecology and Obstetrics)
۷ـ جراحیات (Surgery)
لازم به ذکر است که طب یونانی، کتب طب قدیم ایران است که دانشمندان و اطبای بزرگ ایرانی چون رازی و بوعلی آن را به رشته تحریر آورده اند. این کتابها غالباً به زبان اردو ترجمه شده و در انشکده‎های طب یونانی هند تدریس می‎شوند.
برخی از این اساتید چون اوصاف علی، با زبان فارسی نیز آشنایی دارند.
نکته‎ای که بسیاری از جمله مستشرقین بدان توجه کافی ننموده‎اند این است که تألیفات دانشمندانی چون بوعلی و رازی که به زبان عربی نوشته شده باعث شده آنان را به اشتباه بزرگان طب عرب معرفی کنند.
دانشگاه همدرد شامل ۷ دانشکده، دانشکده علوم بهداشت، دانشکده مطالعات اسلامی و علوم اجتماعی، دانشکده مدیریت و تکنولوژی اطلاعات، دانشکده طب یونانی، دانشکده پرستاری، دانشکده داروسازی، دانشکده علوم می باشد.

حکیم شکیل

از اهداف مهم سفر به هند آشنایی با بزرگانِ اطبای این سرزمین پهناور بود. با پرسش از افراد آشنا به این مطلب بارها نام حکیم شکیل را شنیدیم. حکیم محمد شکیل جعفری آنولوی دونکر سرای سنبهل یوپی پیرمرد مسلمان شهر سنبل سالهاست که با مهارت خاصی که در نبض‎گیری دارد پذیرای بیماران از گوشه و کنار هند و حتی کشورهای خارجی است. اهمیت او به کارش تا آن حدّی است که دعوت مکرر سفر به ایران را به دلیل مراجعات مردم رد کرده است.
سنبل ۱۵۰ کیلومتر با دهلی فاصله دارد. سفر به این شهر به دلیل شلوغی جاده و ناهموار بودن آن ۴ ساعت طول کشید. وقتی رسیدیم بیمارانی را دیدیم که در اطاقی منتظر نشسته‎اند تا یک به یک به نزد حکیم بروند. اینجا خبری از منشی و وقت قبلی نیست.
حکیم بالای اطاق نشسته تا مراجعه‎کنندگان با تشخیص او دردهایشان را درمان کند. داروخانه در پشت این اتاق قرار دارد و چندین نفر مشغول تهیه داروهای تجویز شده‎اند و آنچه در آنجا به چشم نخورد، بازرسان وزارت بهداشت دولت هند بودند تا به کاری که از نظر پزشکی امروز کاملاً غیر علمی است ایراد بگیرند. مریضها که رفتند طبیب بزرگ سنبل ما را به محل پذیرایی خانه‎اش برد. پس از پذیرائی نبض دوستانمان را گرفت و برای هر یک تجویزی کرد و برخی همچون من اصلاً چیزی نگفتیم تا حکیم به تشخیص خود از نبض و ظاهر، تشخیص خود را بگوید.
نهار را هم مهمان ایشان بودیم و بعد سنبل را به قصد دهلی ترک کردیم.

خائولی بائولی

بازار بزرگ فروش گیاهان داروئی که اکثریت آنان را مسلمانان تشکیل می‎دهند جای خوبی برای بازدیداست. جنس برای خرید بسیار است. از ورق طلا و نقره گرفته تا آمله خشک و مربای هلیله .خرید و فروش مشک را دولت هند ممنوع کرده و عنبر را هم طبق گفته فروشندگان به دلیل وجود ناخالصی زیادخریدار ندارد. برگ تانبول هم در آنجا مثل همه‎جای دهلی زیاد است. آنقدر عصاره و گیاهان مختلف روی آن می‎ریزند و بعضاً با ورق نقره و مربای گل‎سرخ تزئین می‎کنند که انسان را به هوس می‎اندازد تا جویدنش را تجربه کند.
برگ تانبول را هندیها همراه فوفل و چند گیاه دیگر می‎جوند و آب دهانشان را بیرون می‎اندازند تا با کشیدن رطوبات مغز، ایجاد نشاط کند.

کارخانه همدرد

دانشگاه همدرد دو کارخانه داروسازی در دهلی دارد؟ یکی در قاضی‎آباد که کارخانه قدیمی است و همه داروها در آنجا تولید می‎شود. تعداد این داروها ۶۰۰ قلم است که اگر اقلام تکراری را که در سایزهای متفاوت بسته‎بندی می‎شوند حذف کنیم به ۳۵۰ مورد می‎رسند. اکثر قریب به اتفاق این داروها نام فارسی دارند و منبع ساخت آنها کتب طبی فارسی است که در هند به عنوان طب یونان تدریس می‎شود. جای بسی تأسف که این داروها به راحتی و در طیف وسیع در هند تجویز و مصرف می‎شوند اما در کشوری که صاحب و صادرکننده این علم بود، کارخانجات داروسازی گیاهی تنها از نمونه‎های داروئی مفرد اروپا و آمریکا کپی‎برداری می‎کنند و اجازه ساخت داروهای مرکب مأخوذ از کتب طب ایران را ندارند و حتی نمونه محدود داروهای وارد شده از مجموعه داروهای داروخانه همدرد را در فرودگاه به عنوان کالای غیر مجاز ضبط می‎کنند.
باشد تا این علم همچنان مهجور و متروک بماند و بازار ادعای بی‎دانشان این فن در این آشفته بازار گرم بماند.
تلاش برای بازدید از کارخانه قاضی‎آباد به نتیجه نرسید و تنها موفق به دیدن کارخانه جدیدالتأسیس مانیسر شدیم. جایی که کار عمده تولید شربت روح افزاست و به طور فصلی روغن بادام شیرین را نیز تولید می کنند. این شربت که بازار فروش خوبی در هند دارد حاوی عصاره گیاهان همراه با آب پرتقال و شکر می‎باشد و طعم خوبی دارد. این شربت به صورت نوشابه ملی هند درآمده و فقط کارخانه مانیسر روزانه ۷۵ هزار لیتر از آن را تولید می‎کند. این شربت به عنوان یک نوشابه گیاهی بی‎ضرر به برخی کشورهای جهان از جمله آمریکا و روسیه صادر می‎شود.

h2بیمارستان آیورودا

بیمارستان و مرکز تحقیقات آیورودا واقع در منطقه Institutional area بزرگ‎ترین مرکز درمانی خصوصی آیورووا در هند است که چندین سال پیش فعالیت خود را آغاز کرده است. در این بیمارستان بیماران توسط پزشکان آیوروویک معاینه شده در صورت نیاز به شیوه‎های درمانی آیورودا و پانچا کارما مورد درمان قرار می‎گیرند. این روشها شامل روغن مالی و ماساژ می‎شوند. داروخانه بیمارستان هم داروهای آیورودیک را در اختیار مراجعه‎کنندگان قرار می‎دهد. در قسمت اقامت بیماران اتاقهای متفاوتی از نظر پرداخت هزینه‎ها وجود دارند که بخشی از آنها به صورت رایگان در اختیار افراد بی‎بضاعت قرار داده می‎شود. بیمارستان مذکور زیرنظر مجموعه Arya Naidya در شهر کرالا قرار دارد که آن مرکز بیش از ۱۰۰ سال قدمت دارد و شامل مجموعه کارخانه، بیمارستان، باغ گیاهان داروئی، مرکز تحقیقات و … می‎شود.h1)

شورای مرکزی تحقیق در طب یونان

شاید جذاب‎ترین بازدید، دیدار از بخش تحقیقات طب یونانی، در هند است. این بخش، زیرمجموعه‎ای است ازیک مرکز دولتی که روشهای درمانی آیورودیک، یوگا, درمان طبیعی، طب یونانی، سیدها و هومیوپاتی در آن مورد تحقیق و بررسی قرار می‎گیرند.
این بخش از سال ۱۹۷۹ تاکنون مشغول تحقیق در زمینه طب یونان و میزان تأثیر داروهای ساخته شده در درمان بیماریهای مختلف در بیماران مراجعه‎کننده به کلینیکهای درمان طب یونانی بوده است.
آنچه بارها از سوی اساتید این مرکز مطرح شده، گلایه از کوتاهی در به سرانجام رساندن مراحل رسمی آموزش و درمان طب سنتی در ایران است.آنان با تعجب می‎پرسیدند چطور شما که خود صاحب این دانش کهن بوده‎اید آن را رها کردید اما هندوستان که پذیرنده این علم بوده آن را گرامی داشته و در گسترش و تعالی آن بسیار تلاش کرده است.
و به راستی با وجود گرایش گسترده مردم به سوی این دانش و فعالیت بسیاری در این بخش و پس از گذشت ۳۵ سال از انقلاب اسلامی، عامل این کوتاهی و عدم رشد را در کجا باید یافت؟
امیدواریم به زودی زمانی فرارسد که افراد لایق در دانشگاههای طب سنتی ایران دانش و تجربه لازم را بیاموزند و بیماران بتوانند بر حسب اعتماد و نظر خود پزشکی آلوپاتی یا درمان طبیعی را برای مداوا برگزینند.

ماخذ : گروه تحقیقات طبی سنتی ـ حکمت سرای طوبی

رشته های پزشکی هندوستان

رشته داروسازی هندوستان (B.pharm)

داروسازی در هندوستان به دو روش ارائه می گردد.
۱-در روش اول شما مثل بقیه رشته هادر سه مقطع به مرحله دکتری می رسید .یعنی مدت تحصیل در مقطع لیسانس ۴ سال و در مقطع فوق لیسانس ۲ سال و در مقطع دکترا ۳ سال بعد از لیسانس است.

PUC یعنی پیش دانشگاهی یا سال دوازدهم نظام قدیم دبیرستان می باشد
۱٫(Bachelor of pharmacy (B.pharm) – ( four years course after PUC(
۲٫(Master of pharmacy ( M.pharm ) – ( two years course after B.pharma(
۳٫ (Pharm-D ( Post Baccalaureate ) – ( Three year course after B.pharma(

۲-یک روش دیگر که دوره دکتری ( مانند دوره داروسازی در ایران ) ۶سال بعد از پیش دانشگاهی است که این روش منطقی تر است و موسسه بنیاد جهانی برای متقاضیان خود برای این روش اقدام می کند.
۴٫ (Doctor of pharmacy pharm-D) – ( six years course after PUC)

توانایی‌های‌ لازم:
داروسازی‌ تلفیقی‌ از علوم‌ پایه‌ و بالینی‌ است‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ توانمندی‌ در دروس‌ فیزیک‌، شیمی‌ و زیست‌شناسی‌ برای‌ این‌ رشته‌ ضروری‌ است‌. همچنین‌ دانشجوی‌ این‌ رشته‌ برای‌ ارائه‌ خدمات‌ به‌ بیماران‌ باید بتواند با افراد به درستی‌ ارتباط‌ برقرار کرده‌ و خوب‌ صحبت‌ کند و در ضمن‌ فردی‌ سخت‌کوش‌ و جدی‌ باشد چون‌ دروس‌ این‌ رشته‌ بسیار فراگیر و متنوع‌ بوده‌ و هم‌ جنبه‌ حفظی‌ و هم‌ جنبه‌ تحلیلی‌ دارد و در نتیجه‌ به‌ همت‌ و تلاش‌ قابل‌ توجه‌ نیازمند است‌.
درس‌های‌ این‌ رشته‌ در طول‌ تحصیل :
دروس‌ پایه‌:
بیولوژی‌ نظری‌، فیزیک‌ نظری‌، ریاضیات‌ پایه‌ و مقدمات‌ آمار، شیمی‌ عمومی‌، بیوشیمی‌ ، فیزیولوژی‌ ، شیمی‌ آلی‌ ، تشریح‌، اصول‌ خدمات‌ بهداشتی‌،آمار حیاتی‌، شیمی‌ تجزیه‌، میکروب‌شناسی‌ نظری‌ و عملی‌، انگل‌شناسی‌ و قارچ‌شناسی‌، ایمونولوژی‌، کمک‌های‌ اولیه‌، کامپیوتر.
دروس‌ تخصصی‌:
گیاه‌شناسی‌ دارویی‌، اشکال‌ دارویی‌، تغذیه‌ و رژیم‌ درمانی‌، مواد خوراکی‌ نظری‌، مدیریت‌ در داروسازی‌، درمان‌شناسی‌، اطلاعات‌ دارویی‌، شیمی‌ دارویی‌، فارماکولوژی‌، مفردات‌ پزشکی‌ ، فرآورده‌های‌ دارویی‌ بیولوژیکی‌، فیزیکال‌ فارماسی‌، روش‌های‌ دستگاهی‌، سم‌شناسی‌ ، بیوفارماسی‌، داروسازی‌ صنعتی‌ ، کنترل‌ میکروبی‌ دارویی‌ ، کارآموزی‌ صنعت‌، زبان‌ تخصصی‌، مقدمات‌ داروسازی‌، گیاه‌شناسی‌ داروسازی‌، کارآموزی‌ داروخانه‌. (بیشتر درس‌های‌ این‌ رشته‌ همراه‌ با آزمایشگاه‌ ارائه‌ می‌شود.)

رشته دندانپزشکی هندوستان ( B.D.S )

دانشجویان پس از گذراندن پنج سال دوره عمومی دندانپزشکی و ارائه پایان نامه , فارغ التحصیل شده و با مدرک دکترای دندانپزشکی کلیه خدمات عمومی دندانپزشکی را ارائه می‌نماید. از جمله انواع ترمیم ها دندانی , روت کانال تراپی ,ارتودنسی های ثابت و متحرک, درمان بیماریهای دهان و دندانها ساخت انواع پروتزهای دندانی , جراحیهای دهان و دندانها , تشخیص و درمان بیماریها.

رشته پزشکی عمومی هندوستان ( MBBS )و تخصص پزشکی

) کارشناسی پزشکی(Bachelor of Medicine and surgery ‎‏۱-

مدت تحصیل در این مقطع ۵.۵ سال است. +۱ سال انترنی( در ایران پس از ۱ سال انترنی درجه دکترای حرفه ای ایران ‏را دریافت میکنند. البته اگر تحصیلات انان در دانشگاههای موردتایید وزارت بهداشت آموزش پزشکی ‏ایران صورت گرفته باشد.
(الف- تخصص پزشکی M.D(Medical Doctor‎-۲
۳تا۵ سال پس از اخذ مدرک ‏MBBS‏ و اخذ پذیرش در این دوره و ‏پس از شرکت در امتحانات ورودی امکان پذیر است و در رشته ‏های زیر ارائه میگردند:

MD-Gen. Medicine
MD-Paediatrics
MD-TB, Chest
MD- Psychiatry‎
MD- Radio Diagnosis‎
MD- Radio Therapy‎
MD- Dermatology veneriology leprology‎
MD- Anae sthesiology‎
MD- Obstetrics, Gynaecology‎
MD- Physiology‎
MD- Biochemistry‎
MD- Pathology‎
MD- Microbiology‎
MD- Pharmacology‎
MD- Forensic medicine‎
MD- Preventive and social medicine‎
MD- Hospital Administration‎
MD- Medical Genetics‎
MD- Physical Medicine and Rehabilital‎
MD- Accident and Emergency medicine

( ب-تخصص جراحی MS (Master of surgery‎

۳ سال، پس از دریافت مدرک ‏MBBS‏ متقاضیان می توانند اقدام به اخذ ‏پذیرش نمایند که طبعاٌ داشتن مدرک ‏MBBS‏ ویژگیهای دیگری را نیز شامل می شودو همچنین کسانی که در امتحانات ورودی مربوطه شرکت نمایید.قادر خواهند بود در‏ ‏دوره های ‏MS‏ به شرح زیر نیز شرکت نمایند و مدت ۶ ترم بعضی یک ساله می باشد.

MS- General Surgery‎
MS- Otrhopaedics‎
MS- ENT‎
MS- Ophthalmology‎
MS- Anatomy

رشته های گروه پزشکی هند :
هزینه این گونه رشته ها به دلیل بالا بودن تقاضای داوطلبان هندی و قیمت تمام شده در یک رشته گروه پزشکی، نسبت به سایر رشته های دیگر بالاتر بوده و این اختلاف در بین خود رشته های گروه پزشکی معنی دار است.
نکته: شهریه های دانشگاهها بر حسب رشته های مختلف و دانشگاههای مختلف ‏بسیار متفاوت می باشند یعنی رشته های مشابه در ‏دانشگاههای متفاوت هزینه های متفاوتی دارند.‏
دوره های تخصص پزشکی هند :
وزارت بهداشت و درمان تعداد محدودی از دانشگاههای این کشور را در مقایسه با وزارت علوم مورد تائید قرارداده است. بیشترین توصیه برای تحصیل در رشته های تخصصی شهرهای ، بنگلور و میسور است.
به دلیل حجم زیاد داوطلب تخصص پزشکی چه از هند و چه از سایر نقاط دنیا معمولا اخذ پذیرش این رشته ها با پرداخت مبلغ زیادی پول در ابتدا همراه است. معمولا دانشگاه برای ورودیه هم مبلغی را از دانشجو اخذ می کند البته امتحان ورودی هم وجود دارد که اگر کسی امتحانات ورودی را با موفقیت به پایان برساند این مبلغ کمتر خواهد بود ولی به دلیل حجم زیاد شرکت کنندگان و درصد کم پذیرش دولتی تقریبا همه خارجی ها از طریق آزاد اقدام به اخذ پذیرش می کنند.
به دلیل اینکه اکثر کالجها و دانشگاههای پزشکی سالیانه و یا حتی چند ماه یکبار مقررات پذیرش را کمی تغییر می دهند لذا برای هماهنگی بهتر و بیشتر بهتر این است که وقتی دانشجو تصمیم قطعی گرفت اطلاعات مورد نظر را به روز دریافت نماید.
شهریه این گونه رشته ها در دانشکده های خصوصی بالا بوده و از ۶۰٫۰۰۰ تا ۲۲۰٫۰۰۰ دلار بسته به نوع رشته متغیر می باشد. طول این دوره ها بین ۳ تا ۵ سال می باشد لازم به ذکر است در خصوص این گونه رشته ها داوطلبان باید بدانند که پس از اتمام دوره تحصیل در هند ملزم به فبولی در امتحان در ایران خواهند بود .
قابل توجه است رشته رادیو لوژی و رشته ارتو پدی رشته های گرانی هستند و مابقی رشته ها کمتر از ۱۵۰۰۰۰۰ می باشند.
فوق تخصص پزشکی هندوستان

پس از طی دوره ‏MS‏ یا ‏MD‏ متقاضیان می توانند در ‏آخرین مرحله دوره های پزشکی یعنی ‏DM‏ یا ‏M.ch‏ ‏شرکت نمایند.
الف) ‏ ‏ DM ‏ Medicine)‎‏ ‏‎(Doctor ‎of که متقاضیان ادامه تحصیل باید مدرک ‏MD‏ ‏داشته باشند در رشته های زیر ارائه می گردند.
DM- Cardiology‎
DM- Neurology‎
DM- Nephrology‎
DM- Castro Entomology‎
DM- Endocrinology‎
DM- Clinical Hematology‎
DM- Neona tology‎
DM- Clinical Pharmacology‎
DM- Medical oncology‎

ب) ‏M.ch‏ که متقاضیان ادامه تحصیل با مدرک ‏MS‏ قادر ‏به ورود به این دوره ها هستند.
( Mch‏ ‏‎(Master of chorology)‎‏ ‏ که ‏رشته های ‏DM‏ ۴ ترمه بوده وبرای اخذ پذیرش متقاضیان ‏علاوه بر برداشتن مدرک ‏MD‏ یا ‏MS‏ حتماٌ باید سابقه ‏کار مفید و مرتبط با رشته تحصیلی خود را داشته ‏باشند.‏
M.ch- Plastic Surgery‎
M.ch- Cardio thoracic surgery‎
M.ch- Genito urinary surgery‎
M.ch- Gastroenterology‎
M.ch- Pediatric surgery‎
M.ch- Surgical oncology

دیدگاه ها بسته شده اند.